انجمن مهندسی معدن ایران نشریه مهندسی معدن 1735-7616 12 37 2017 12 22 Effect of Rock(mortar) Porosity on in-Situ Stress Measurements by AE بررسی تاثیر تخلخل سنگ مصنوعی در اندازه‌گیری تنش به روش انتشار آوایی 1 9 29293 FA محمود قورچیان کارشناس مرتضی احمدی دانشگاه تربیت مدرس حمید اسکندری دانشگاه حکیم سبزواری Journal Article 2017 04 19 <strong>تخمین مقدار</strong><strong>تنش</strong><strong>برجا</strong><strong>از</strong><strong>پارامترهای</strong><strong>مهم</strong><strong>در</strong><strong>طراحی</strong><strong>سازه­های</strong><strong>زیر</strong><strong>زمینی است. روش­های</strong><strong>مختلفی از جمله روش­های</strong><strong>غیر</strong><strong>مستقیم</strong><strong>با</strong><strong>استفاده</strong><strong>از</strong><strong>مغزه</strong><strong>حفاری برای رسیدن به</strong><strong>این</strong><strong>منظور</strong><strong>وجود</strong><strong>دارد. از</strong><strong>طرفی</strong><strong>امروزه</strong><strong>استفاده</strong><strong>از</strong><strong>انتشار آوایی</strong><strong>در</strong><strong>مکانیک</strong><strong>سنگ</strong><strong>در</strong><strong>حال</strong><strong>گسترش</strong><strong>است.</strong><strong>سنگ­ها</strong><strong>وقتی تحت</strong><strong>تنش</strong><strong>قرار</strong><strong>می­گیرند</strong><strong>  </strong><strong>سیگنال­های</strong><strong>آکوستیکی</strong><strong>منتشر</strong><strong>می­کنند،</strong><strong>این</strong><strong>پدیده</strong><strong>انتشار</strong><strong>آوایی</strong><strong>نامیده می­شود.</strong><strong>استفاده</strong><strong>از</strong><strong>انتشار</strong><strong>آوایی</strong><strong>در</strong><strong>تنش­سنجی</strong><strong>نیز</strong><strong>به</strong><strong>دلیل هزینه کم، آسانی و سرعت در آزمایشگاه، </strong><strong> </strong><strong>مورد</strong><strong>توجه</strong><strong>صنعت</strong><strong>ژئوتکنیک واقع</strong><strong>شده</strong><strong>است. در</strong><strong>روش</strong><strong>تخمین</strong><strong>تنش</strong><strong>به</strong><strong>کمک</strong><strong>انتشار آوایی،</strong><strong>از</strong><strong>پدیده</strong><strong>اثر</strong><strong>کایزر</strong><strong>استفاده</strong><strong>می­شود.</strong><strong>اما</strong><strong>هنوز</strong><strong>جنبه­های</strong><strong>مختلف</strong><strong>و</strong><strong>تأثیر</strong><strong>پارامترهای</strong><strong>گوناگون</strong><strong>در</strong><strong>این روش</strong><strong>نیازمند</strong><strong>توجه</strong><strong>و</strong><strong>تحقیق</strong><strong>بیشتر است. در</strong><strong>این</strong><strong>تحقیق</strong><strong>به</strong><strong>بررسی</strong><strong>تأثیر</strong><strong>پارامتر</strong><strong>تخلخل</strong><strong>به­عنوان</strong><strong>یکی از</strong><strong>خواص</strong><strong>فیزیکی</strong><strong>نمونه</strong><strong>در</strong><strong>تخمین</strong><strong>تنش</strong><strong>به­روش</strong><strong>انتشار</strong><strong>آوایی</strong><strong>پرداخته</strong><strong>شده</strong><strong>است. وجود</strong><strong>تخلخل،</strong><strong>با</strong><strong>ایجاد محیط</strong><strong>ناهمگن</strong><strong>در</strong><strong>نمونه</strong><strong>سبب</strong><strong>تأثیر</strong><strong>در</strong><strong>انتشار</strong><strong>امواج</strong><strong>فشاری</strong><strong>و</strong><strong>سیگنال­های</strong><strong>آکوستیکی</strong><strong>می­شود.</strong><strong>بنابراین برای</strong><strong>عدم</strong><strong>تداخل</strong><strong>تأثیر</strong><strong>پارامترهای</strong><strong>دیگر</strong><strong>از</strong><strong>نمونه­های</strong><strong>سنگ</strong><strong>مصنوعی (ملات فرو سیمان) با</strong><strong>دانه­بندی</strong><strong>ثابت</strong><strong>و</strong><strong>بدون حافظه</strong><strong>تنش</strong><strong>قبلی</strong><strong>با</strong><strong>ساختار</strong><strong>یکنواخت</strong><strong>استفاده</strong><strong>شده</strong><strong>است</strong><strong>که</strong><strong>تنها</strong><strong>عامل</strong><strong>متغیر</strong><strong>درصد</strong><strong>حفرات</strong><strong>هوا به­عبارتی دیگر درصد تخلخل در نمونه­ها</strong><strong>است.</strong><strong>با</strong><strong>القای</strong><strong>تنش</strong><strong>معین</strong><strong>در</strong><strong>آزمایشگاه</strong><strong>و</strong><strong>بازیابی</strong><strong>آن</strong><strong>با</strong><strong>روش</strong><strong>انتشار</strong><strong>آوایی</strong><strong>به بررسی</strong><strong>تأثیر</strong><strong>تخلخل</strong><strong>بر</strong><strong>اثر</strong><strong>کایزر</strong><strong>پرداخته</strong><strong>شد.</strong><strong>نتایج تحقیق مشخص کرد که ملات نیز تنش را درحافظه خود نگه می­دارد و همچنین علاوه بر تخلخلی که به­صورت غیر یکنواخت در نمونه وجود دارد ( تخلخل کارست مانند) که قابلیت بازیابی تنش را تاحد زیادی کم می­کند و حتی از بین می­برد، تخلخلی که به­صورت یکنواخت نیز در نمونه پخش شده باشد هم روی دقت اثر کایزر تأثیر دارد.</strong> https://ijme.iranjournals.ir/article_29293_ae52b0612c0c7143d257c8402026e81b.pdf

انجمن مهندسی معدن ایران نشریه مهندسی معدن 1735-7616 12 37 2017 12 22 Grade Estimation in two variable Deposits using hybrid method of Kriging-minimum/maximum Autocorrelation factors تخمین عیار در ذخایر دو متغیره با استفاده از روش ترکیبی کریجینگ و فاکتورهای خودهمبستگی مینیمم_ماکزیمم 11 20 29297 FA ولی صفری دانشجو مسعود منجزی عضو هیئت علمی 0000-0001-6376-9181 جعفر خادمی حمیدی عضو هئیت علمی 0000-0001-8820-3256 Journal Article 2016 07 18 تخمین عیار در ذخایر چند متغیره بسیار مهم است. انتخاب روش مناسب در این ذخایر می‌تواند در دقت تخمین عیار نقش اساسی داشته باشد. به­‌طور معمول روش کوکریجینگ (Co-Kriging) برای تخمین عیار ذخایر چند متغیره استفاده می‌شود اما این روش در بازتولید میانگین و همبستگی بین داده‌های واقعی دقت کافی ندارد. در سال‌های اخیر، برای حل این مسئله روش ترکیبی کریجینگ و فاکتورهای خودهمبستگی مینیمم/ماکزیمم (KMAF)، به­طور موفقیت‌آمیزی به­کار گرفته شده است. در این روش با استفاده از واریوگرام‌های مستقل و متقابل و حذف واریوگرافی متقابل، واریوگرام‌های مستقل جدید برای تخمین عیارها تولید می‌شوند. در ادامه فاکتورهای خودهمبسته‌ی تخمین زده شده به حالت اولیه تبدیل می‌شوند. به­کارگیری این روش منجر به افزایش دقت تخمین می­شود. در این مقاله، که در آن کانسار سرب و روی گوشفیل اصفهان به­عنوان مطالعه موردی در نظر گرفته شده، روش Co-Kriging و KMAF برای تخمین عیار استفاده شده است. بر اساس نتایج، دقت تخمین در روش KMAF بیشتر از روش Co-Kriging است. همچنین عیار معادل متوسط برای روش‌های KMAF و Co-Kriging به­ترتیب 220/7 و 136/7 درصد به­دست می‌آید. https://ijme.iranjournals.ir/article_29297_3d2e13e11631314b1cb90ebca30d0eaa.pdf

انجمن مهندسی معدن ایران نشریه مهندسی معدن 1735-7616 12 37 2017 12 22 3D Geometrical-Stochastical Modeling of Rock mass to Estimate Gas Leakage from an Underground Coal Gasification Plant: A Case Study of Mazino Area مدل‌سازی هندسی- تصادفی سه بعدی توده سنگ منطقه مزینو با هدف برآورد نشت گاز در استخراج به روش گاز کردن 21 38 29294 FA علی حیدری دانشگاه صنعتی شاهرود، دانشکده مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک سیدمحمد اسماعیل جلالی دانشگاه صنعتی شاهرود، دانشکده مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک مهدی نوروزی دانشگاه صنعتی شاهرود، دانشکده مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک Journal Article 2016 08 03 <strong>در </strong><strong>ایران بخش </strong><strong>زیادی از ذخایر زغال‌سنگ در عمق واقع شده و یا ضخامت کمی دارند که برای استحصال و استفاده از این منابع، فناوری گاز کردن زیرزمینی زغال­سنگ (</strong><strong>UCG</strong><strong>) می‌تواند به­‌عنوان بهترین گزینه مطرح باشد. یکی از این ذخایر زغال­سنگ، زغال­سنگ­های منطقه مزینو طبس است. </strong><strong>از جمله معیارها و عوامل تأثیرگذار بر امکان­پذیری و اقتصادی بودن روش </strong><strong>UCG</strong><strong>، نشت گاز از میان درزه و شکاف­های اطراف ژئوراکتور زیرزمینی و یا به­عبارت دیگر عایق بودن آن است. در این مقاله، با توجه به اهمیت این موضوع، بر مدل­سازی نشت گاز بر اساس مدل جریان شبکه درزه­های مجزا (</strong><strong>DFN</strong><strong>) سه­بعدی تمرکز شده است که در مطالعات پیشین تاکنون به آن پرداخته نشده است. در این راستا، </strong><strong>با استفاده از داده‌های میدانی درزه‌های برداشت شده از منطقه مزینو، مدل هندسی-تصادفی سه بعدی شبکه‌ی درزه‌های توده‌سنگ با استفاده از برنامه کامپیوتری </strong><strong>DFN-FRAC^3D</strong><strong> تهیه شده است. برای این منظور، این برنامه برای در نظر گرفتن توابع توزیع مختلف بازشدگی درزه و همچنین وابستگی بین طول و بازشدگی توسعه داده شده است.</strong><strong>نتایج این مقاله می‌تواند ورودی‌های مفید برای مدل‌های عددی برای مطالعه رفتار هیدرولیکی و نشت گاز باشند.</strong> https://ijme.iranjournals.ir/article_29294_2ab7987187e7323fa60f7cf5fc595969.pdf

انجمن مهندسی معدن ایران نشریه مهندسی معدن 1735-7616 12 37 2017 12 22 Assessment of roof failure mechanisms in longwall faces with analysis of mining–induced seismicity ارزیابی مکانیزم شکست سقف کارگاه‌های جبهه‌کار طولانی با تجزیه و تحلیل امواج لرزه‌ای القایی 39 52 29295 FA ستار مهدوری عضو هیات علمی دانشکده مهندسی معدن ،دانشگاه صنعتی همدان کوروش شهریار عضو هیئت علمی 0000-0002-8561-6984 مصطفی شریف‌زاده دانشگاه صنعتی امیرکبیر Journal Article 2016 10 02 Abstract<br /><br /> پدیده شکست سنگ در محدوده کارگاه‌های جبهه‌کار طولانی که در اثر تمرکز تنش رخ می‌دهد، یکی از مهم‌ترین عواملی است که سبب اختلال در عملیات استخراج، تأخیرهای طولانی مدت، کاهش بهره‌وری و کاهش ایمنی می‌شود. با افزایش عمق و وسعت معادن جبهه‌کار طولانی، مشکلات ناشی از شکست سنگ به­ویژه در لایه‌های سقف بلافاصله کارگاه و محدوده جبهه‌کار به­شدت افزایش خواهد یافت. از سوی دیگر امکان پیش‌بینی این پدیده با استفاده از ابزارهای رفتارنگاری سنتی وجود ندارد؛ به­طوری که فاقد توجیه اقتصادی یا دقت کافی می‌باشند. در این تحقیق مکانیزم شکست، شدت ناپایداری و جهت‌یافتگی شکست‌های قریب‌الوقوع که در حین پیشروی جبهه‌کار رخ می‌دهند، از طریق تجزیه و تحلیل امواج لرزه‌ای القایی ارزیابی شده است. برای این منظور معدن زغال‌سنگ طبس به­عنوان مطالعه موردی انتخاب شده است. به­منظور ارزیابی مکانیزم شکست سنگ، مکانیزم کانونی امواج لرزه‌ای القایی با استفاده از روش وارونه‌سازی تانسور گشتاور لرزه‌ای تعیین شده است. به این ترتیب که تانسور گشتاور لرزه‌ای بر اساس شکل موج امواج لرزه‌ای محاسبه می‌شود و در مرحله بعد با تجزیه تانسور گشتاور لرزه‌ای، مکانیزم شکست سنگ تعیین می‌شود. همچنین جهت‌یافتگی ناپایداری‌ها از طریق ترسیم الگوی پراش امواج لرزه‌ای به­صورت سه بعدی مشخص شده است. طبق نتایج، مکانیزم کانونی غالب در این معدن به­صورت نیروی دوقطبی برداری خطی بوده که متناظر با مکانیزم شکست فشاری/کششی است. همچنین مکانیزم شکست برشی در محدوده ناپیوستگی‌های زمین‌شناسی به ویژه گسل‌ها رخ داده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که پایش و تجزیه و تحلیل امواج لرزه‌ای القایی معیار مناسبی برای شناخت بهتر شرایط شکست سنگ می‌باشد؛ به­طوری که با شناسایی نواحی ناپایدار، نوع مکانیزم شکست و جهت‌یافتگی ناپایداری‌ها کمک شایانی به اتخاذ اقدامات پیشگیرانه از جمله اصلاح طرح استخراج، تغییر نرخ پیشروی، انتخاب سیستم نگهداری مناسب و نصب به موقع آن خواهد کرد. https://ijme.iranjournals.ir/article_29295_4804fe705dd45e8072df0745cbcfc21a.pdf

انجمن مهندسی معدن ایران نشریه مهندسی معدن 1735-7616 12 37 2017 12 22 Evaluating Effective Factors on Degasification System Selection in Tabas Coal Mine عوامل مؤثر در انتخاب سیستم گاززدایی در معدن زغال‌سنگ طبس 53 64 29296 FA مهدی نجفی دانشگاه یزد- دانشکده مهندسی معدن و متالور ژی 0000-0002-1609-3702 محمدرضا شاکری دانشجوی کارشناسی ارشد استخراج معدن دانشگاه یزد Journal Article 2017 02 28 <strong>زهکشی متان که گاززدایی از لایه زغال‌سنگ نیز نامیده می‌شود به عمل انتقال و بیرون کشیدن گاز موجود در لایه‌های زغال‌سنگ و لایه‌های دربرگیرنده از طریق چاه، گمانه و خطوط لوله اطلاق می‌شود. گاززدایی از لایه‌های زغال‌سنگ پیش از استخراج و در حین عملیات استخراج انجام می‌پذیرد. این عملیات با حفر گمانه‌های قایم از سطح زمین به داخل لایه، گمانه‌های قایم به داخل منطقه تخریب، گمانه‌های افقی، گمانه‌های جهت‌دار و نیز گمانه‌های تقاطعی به داخل طبقات دربرگیرنده قابل انجام است. عواملی زیادی بر انتخاب نوع سیستم‌های گاززدایی، اثر گذار هستند که به دو دسته عوامل عملیاتی و خصوصیات لایه زغال‌سنگ تقسیم می‌شوند. این عوامل باعث می‌شوند در یک معدن یک روش یا ترکیبی از روش‌های گاززدایی استفاده شود. هدف اصلی این تحقیق بررسی تأثیر پارامترهای عملیاتی و خصوصیات زغال‌سنگ بر سیستم گاززدایی در معدن زغال‌سنگ طبس است. برای این منظور تغییرات ضخامت لایه زغال‌سنگ، ارتفاع برش، عمق روباره، میزان استخراج زغال‌سنگ و مقدار متان استحصال شده با تهویه به بیرون معدن بر انتخاب سیستم گاززدایی بررسی شده است. بررسی‌های انجام شده با استفاده از نرم‌افزار کنترل و پیش بینی متان (</strong><strong>MCP</strong><strong>) نشان داده است که پارامتر ضخامت لایه و نیز میزان متان تهویه شده دوپارامتر مهمی هستند که بر تغییر نوع روش گاززدایی اثر دارند. علاوه بر این نتایج، بررسی‌های انجام شده نشان داده است که سیستم گاززدایی ترکیبی (</strong><strong>HG</strong><strong> یا </strong><strong>VHG</strong><strong>) از گمانه‌های قایم منطقه تخریب (</strong><strong>G</strong><strong>)،گمانه‌های افقی (</strong><strong>H</strong><strong>) و گمانه‌های عمودی </strong><strong>(</strong><strong>v</strong><strong>)</strong><strong> به بررسی تغییرات پارامتر مقدار متان تهویه شده حساسیت زیادی دارد و با تغییر این پارامتر احتمال انتخاب سیستم گاززدایی</strong><strong>HG</strong><strong> کاهش و </strong><strong>VHG</strong><strong> افزایش می‌یابد.</strong> https://ijme.iranjournals.ir/article_29296_8c95f9565907b45c33de1c736be8cbda.pdf

انجمن مهندسی معدن ایران نشریه مهندسی معدن 1735-7616 12 37 2017 12 22 Qualitative mapping of surface soil contamination around Irankou Lead_Zinc mine پهنه بندی کیفی خاک های سطحی اطراف کارخانه سرب و روی ایرانکوه از دیدگاه زیست‌محیطی 65 79 29299 FA محمد ابوئیان جهرمی دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، احمد خدادادی دانشگاه تربیت مدرس 0000-0001-7996-1880 احمد جمشیدی زنجانی عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده فنی و مهندسی، بخش معدن 0000-0001-8352-8908 حسین شفیع زاده مقدم 4- استادیار سنجش از دور و سیستم های اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه تربیت مدرس Journal Article 2016 11 01 <br /><br /> <strong>  </strong><strong>فعالیت های معدنکاری و کارخانه های فرآوری </strong><strong>مواد معدنی یکی</strong><strong> از منابع اصلی آلودگی خاک  به فلزات سنگین محسوب می­شوند. در این پژوهش 65 ایستگاه اطراف کارخانه  فرآوری سرب و روی  معدن ایرانکوه  و روستای مجاور </strong><strong>آن </strong><strong> نمونه­برداری شد. پس از جدا کردن ذرات زیر63 میکرون و آماده سازی خاک</strong><strong>­</strong><strong>های سطحی به روش هضم اسیدی، غلظت کل فلزات سرب، روی، آهن</strong><strong>،</strong><strong> منگنز، مس و کادمیوم </strong><strong>اندازه­گیری</strong><strong>شد. همچنین میزان مواد آلی و کربنات در خاک</strong><strong>­</strong><strong>های مورد مطالعه با روش های احتراق خشک تعیین گردید. جهت ارزیابی میزان آلودگی در اطراف کارخانه و روستای مجاور از شاخص­های  قابل اعتماد سنجش آلودگی از قبیل شاخص­های </strong><strong>ضریب</strong><strong> غنی سازی، انباشت ژئوشیمیایی، درجه آلودگی اصلاح شده و ریسک اکولوژیک استفاده شد. تحلیل آماری داده­ها به کمک</strong><strong>آنالیز خوشه­ای</strong><strong>و جدول ضریب همبستگی </strong><strong> </strong><strong>انجام گرفت.  به علاوه برای پهنه­بندی کیفی توزیع مکانی فلزات در محدوده مورد بررسی از روش کریجینگ معمولی</strong><strong> استفاده گردید. خاک</strong><strong>­</strong><strong>های اطراف کارخانه  به شدت به فلزات سرب، روی و کادمیوم آلوده بودند و در روستای مجاور کارخانه هر چند میزان آلودگی نسبت به محدوده اطراف کارخانه کاهش یافت ولی خاک های سطحی آن همچنان  نسبت به فلزات سرب، روی و کادمیوم آلودگی  داشتند. بر اساس نتایج جدول ضریب همبستگی و آنالیز خوشه­ای، در اطراف کارخانه همبستگی سرب، روی و کادمیوم معنادار و بیش از 5/0 بوده و در یک خوشه قرار گرفتند  و در روستای مجاور  سرب، روی، کادمیوم و کربنات همبستگی در یک خوشه قرارگرفته و همبستگی معنا دار و بالای 5/0 داشتند.</strong><br /> <br /><br /> https://ijme.iranjournals.ir/article_29299_8289b9fbebe7b39698cb1e1899b77810.pdf

انجمن مهندسی معدن ایران نشریه مهندسی معدن 1735-7616 12 37 2017 12 22 Application of clustering methods in determining the multi-elements anomalies in regional geochemical exploration; A Case study: 1/100000 Kordagan Sheet, South Khorasan Province کاربرد روش های خوشه بندی در شناسایی آنومالی های مرکب در اکتشافات ژئوشیمیایی در کردگان خراسان جنوبی 81 94 29298 FA حمید گرانیان عضو هیات علمی گروه مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی بیرجند Journal Article 2016 10 02 <strong>نمونه­برداری از رسوبات آبراهه­ای در مقیاس 100000/1 مهم­ترین ابزار ژئوشیمیایی در پی­جوئی­های ناحیه­ای محسوب می­شود. با توجه به آنالیز چند عنصری این نمونه­ها، استفاده از روش­های خوشه­بندی در تشخیص آنومالی­های ژئوشیمیایی مرکب می­تواند بر روش­های تعیین آنومالی تک­عنصره برتری داشته باشد. در این مقاله چهار روش خوشه­بندی </strong><strong>c</strong><strong>–</strong><strong> میانگین فازی، سلسله مراتبی چند مرحله­ای، حداکثر انتظار و </strong><strong>DBSCAN</strong><strong>استفاده شده است تا آنومالی­های مرکب حاصل از 843 نمونه­ی رسوبات آبراهه­ای در ورقه کردگان مشخص شود. برای این منظور از نتایج آنالیز 20 عنصر مرتبط با کانی­زایی­های فلزی استفاده شد تا داده­ها به 3 خوشه­ی یا جامعه (جامعه زمینه، جامعه آنومالی ممکن و جامعه آنومالی احتمالی) تفکیک شود. نتایج نشان داد که محدوده­ی آنومالی­های ممکن و احتمالی در هر چهار روش با اندیس معدنی ثبت شده در این ورقه همپوشانی بسیار خوبی نشان می­دهند. همچنین به­طور متوسط 74% از سطح آنومالی ممکن را رسوبات پادگانه و رودخآن‌های و 24% را سنگ­های آذرین پوشش می­دهند. این ارقام برای آنومالی احتمالی نیز به­ترتیب 61% و 35% بود. نتایج آنالیز فاکتوری نیز ضمن تأیید آنومالی­های ژئوشیمیایی به­دست آمده، احتمال کانی­زایی آهن و منگنز را در اولویت اول و کانی­زایی عناصر </strong><strong>Cr</strong><strong>، </strong><strong>Pb</strong><strong>، </strong><strong>Zn</strong><strong>، </strong><strong>Mo</strong><strong> و </strong><strong>Sb</strong><strong> را در اولویت بعدی برای این ورقه پیش­بینی کرد. در نهایت محدوده­های به وسعت 4/173 و 6/1012 کیلومتر مربع به­ترتیب به­عنوان محدوده­های آنومالی احتمالی و ممکن معرفی شدند. این محدوده­ها از روش </strong><strong>EM</strong><strong> به­دست آمده­اند که نسبت به سه روش دیگر نتایج بهتری را نشان می­دهد. محدوده­های پیشنهادی در 5 منطقه مجزا و در دو اولویت مختلف برای انجام اکتشافات تکمیلی پیشنهاد شده است</strong><strong>.</strong> https://ijme.iranjournals.ir/article_29298_dda8019dec3926428ce2f4b0c9496fad.pdf